{"id":9416,"date":"2026-01-23T15:37:39","date_gmt":"2026-01-23T15:37:39","guid":{"rendered":"https:\/\/sites.cardiff.ac.uk\/education-development-toolkit\/?page_id=9416"},"modified":"2026-04-07T10:36:15","modified_gmt":"2026-04-07T09:36:15","slug":"addysgeg-wyllt","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/sites.cardiff.ac.uk\/education-development-toolkit\/cy\/trosolwg-or-themau\/cynaliadwyedd\/cynaliadwyedd-cyflogadwyedd-a-menter-partneriaethau-mewn-addysg-ar-gyfer-datblygu-cynaliadwy\/addysgeg-wyllt\/","title":{"rendered":"Addysgeg wyllt"},"content":{"rendered":"

Beth yw addysgeg wyllt?<\/span><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/figure>\n

<\/p>\n

Ffordd o ailystyried ein perthynas \u00e2 phrofiadau dysgu yw addysgeg wyllt. Eu nod yw cefnogi dysgwyr i ailystyried yn feirniadol ystyr dysgu mewn cyd-destunau gwahanol a sut mae dysgu’n dod i’r amlwg yn y mathau o berthynas rhwng y byd dynol a’r byd y tu hwnt i\u2019r ddynolryw. Mae addysgeg wyllt yn ehangu ar feithrin dysgu o brofiad yng ngwaith John Dewey ond yn pwysleisio natur a phrofiadau byd natur sy\u2019n gyd-athro yn y broses ddysgu, gan ystyried yr hyn mae\u2019n ei olygu i ddysgu yn ein disgyblaethau a sut mae hynny’n ein cysylltu \u00e2’r amgylchedd ehangach. Gan ddeillio o’i wreiddiau etymolegol, mae’r term ‘addysgeg wyllt’ yn awgrymu addysgeg sy’n cwmpasu rhyw lun ar hunanewyllys, sef addysgeg sy\u2019n ewyllysio ei hun ac yn deall bod sawl ewyllys eisoes yn cystadlu \u00e2\u2019i gilydd bob amser i godi eu llais a gweithredu: gan gynnwys hunanewyllys yr athro, hunanewyllys y myfyrwyr a hunanewyllys y tir, neu fyd natur yn ehangach (Quay a Jensen 2018). Bydd addysgeg wyllt felly yn ymgysylltu’n bwrpasol \u00e2’r ewyllysiau hynny y tu <\/span><\/p>\n

Wrth gysylltu theori ag ymarfer, yn sgil addysgeg wyllt cr\u00ebwyd chwe maen prawf allweddol (a ddisgrifir isod) i atgoffa, herio a bod yn lle i ddychwelyd ato i addysgwyr sydd \u00e2 diddordeb mewn arbrofi ag addysgeg wyllt. Maen nhw\u2019n cynnig cwestiynau y gall addysgwyr eu gofyn bob dydd er mwyn atgoffa eu hunain o’r hyn maen nhw’n ceisio ei wneud yn eu gweithgareddau beunyddiol. I rai, bydd addysgeg wyllt yn cydnabod yr hyn y maen nhw eisoes yn ei wneud. I bobl eraill hwyrach y bydd yn ysbrydoli\u2019r broses o wylltio eu harfer, gan roi\u2019r cyfle iddyn nhwthau a\u2019u myfyrwyr fynd i wylltni lleoedd mewn ffordd ddyfnach (Blenkinsop, Morse, a Jickling 2022).<\/span><\/p>\n

Chwe phrif faen prawf Addysgeg Wyllt yw:<\/span><\/p>\n

1. Asiantaeth ddynol a r\u00f4l byd natur yn gyd-athro<\/span><\/p>\n

2. Gwylltni a syniadau heriol am reolaeth<\/span><\/p>\n

3. Cymhlethdod, yr anhysbys a digymhellrwydd<\/span><\/p>\n

4. Lleoli’r gwyllt<\/span><\/p>\n

5. Amser ac ymarfer<\/span><\/p>\n

6. Newid diwylliannol<\/span><\/p>\n

\n

\n Chevron right<\/title>\n <\/path>\n<\/svg> Pam mae Addysgeg Wyllt yn fuddiol i brofiadau dysgu?<\/h2>

Yn aml, bydd yr awydd am reolaeth yn dod i\u2019r amlwg yn ein sefydliadau addysgol mewn ffyrdd sy'n gwneud pethau'n fesuradwy, yn arferol, yn gyfanfydol, gan gyfyngu yn y pen draw ar ffyrdd o fod. Mae'n dod i\u2019r amlwg mewn sawl ffordd trwy gydol addysg - gan wthio yn aml arferion addysgol i ffyrdd rhesymolaidd penodol o weld y byd (Morse, Blenkinsop a Jickling, 2021). Mae addysgeg wyllt yn caniat\u00e1u ffordd o gwestiynu hyn ac yn cefnogi llwybrau i ddysgwyr ddatblygu sgiliau, mathau o wybodaeth a phrofiadau gwahanol sy'n caniat\u00e1u iddyn nhw ddatblygu ffordd amlweddog o weld, gweithredu a bod yn y byd.<\/span><\/p>\n<\/div> <\/div>

\n

\n Chevron right<\/title>\n <\/path>\n<\/svg> Sut gall hyn gefnogi Addysg Datblygu Cynaliadwy yn fy ymarfer dysgu ac addysgu?<\/h2>

<\/p>\n

Mae addysgeg wyllt yn cefnogi, yn gwella ac yn datblygu\u2019r broses o fyfyrio mewn profiadau dysgu, yn enwedig mewn perthynas \u00e2 deall a datblygu ein perthynas y tu hwnt i\u2019r ddynolryw. Mae\u2019n cefnogi dealltwriaeth sy'n helpu dysgwyr i ddeall a gweithredu 8 cymhwysedd cynaliadwyedd UNESCO sydd eu hangen er mwyn dysgu a byw yn ystod cyfnod o amlargyfwng.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n<\/div> <\/div>

\n

\n Chevron right<\/title>\n <\/path>\n<\/svg> Astudiaeth achos: Dr Kevin Smith, Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol <\/h2>

<\/p>\n

Ychydig eiriau amdanoch chi eich hun a sut y daethoch chi'n ymwybodol o addysgeg wyllt <\/span><\/strong><\/p>\n

Fy enw i yw Dr Kevin Smith, ac rwy\u2019n Ddarllenydd Addysg ac yn arwain y T\u00eem Addysg yn Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol. Mae fy ngwaith yn canolbwyntio ar theori cwricwlwm, dulliau o ailgysyniadu\u2019r cwricwlwm ac ymchwil agos-i\u2019r-ymarferol sy'n dadansoddi profiadau addysgol a'i ddylanwad ar unigolion a chymdeithas. Mae fy modiwl Addysg Radical yn gwahodd myfyrwyr i gamu y tu hwnt i'r ystafell ddosbarth ac ystyried sut mae dysgu'n datblygu drwy ein perthynas \u00e2 lle, ein gilydd a'r byd y tu hwnt i\u2019r ddynolryw. Mae fy niddordeb mewn addysgeg wyllt yn deillio o athroniaeth John Dewey o brofiad, gan gynnwys fy ymchwil barhaus i theori cwricwlwm sy\u2019n canolbwyntio ar ddysgu seiliedig ar le a dysgu gan ddefnyddio\u2019r corff. <\/span><\/p>\n

Sut mae addysgeg wyllt wedi cefnogi dysgu eich myfyrwyr? Tystiolaeth o effaith yma \u2013 canlyniadau arholiadau\/ymgysylltu\/sylwadau gan ddysgwyr <\/span><\/strong><\/p>\n

Mae sylwadau myfyrwyr mewn adroddiadau ar wella modiwlau\u2019n dangos bod addysgeg wyllt wedi cael effaith drawsnewidiol ar ymgysylltu, dysgu a lles. Roedden nhw\u2019n canmol yn gyson y cyfle i \u201cmynd allan yn yr awyr agored a dysgu\u2019n wahanol,\u201d gan ddisgrifio ein sesiynau ym Mharc Bute yn rhai \u201canhygoel\u201d a dweud eu bod \u201cyn wahanol i unrhyw fodiwl arall\u201d y maen nhw wedi\u2019i ddilyn. Nododd llawer fod y modiwl wedi creu \u201camgylchedd dysgu cadarnhaol a chefnogol\u201d lle mae \u201ccysylltiadau go iawn yn ffurfio\u201d a bod addysgeg wyllt wedi helpu i \u201cgwneud addysg yn hwyl eto\u201d. Mae ein holl sesiynau dysgu wedi'u cynllunio i gyd-fynd ag 'asesiadau dilys' y modiwl, ac mae myfyrwyr ac arholwyr allanol wedi gwneud sylw ar natur arloesol yr aseiniadau hyn. <\/span><\/p>\n

Pa mor heriol oedd addysgeg wyllt i'w gweithredu? Sut y gwnaethoch chi ddechrau arni, a sut rydych chi\u2019n ei defnyddio wrth ymarfer ar hyn o bryd? <\/span><\/strong><\/p>\n

Roedd cyflwyno addysgeg wyllt yn heriol i ddechrau. Datblygais i berthynas \u00e2 Pharc Bute i drefnu lleoliad ar gyfer ein gwaith, a des i\u2019n arweinydd Ysgol Goedwig cymwys gyda chymorth yr Ysgol. Roedd y trefniadau ymarferol yn cynnwys ailystyried amserlenni, rheoli iechyd a diogelwch, ymateb i anghenion myfyrwyr, ac, wrth gwrs, ymdopi \u00e2 thywydd yr hydref. Yn y sesiynau cynnar ym Mharc Bute, cafodd myfyrwyr eu gwahodd i gymryd rhan mewn gweithgareddau \u2018addysgeg wyllt\u2019 o safbwynt gwyddonwyr cymdeithasol. Drwy brofiadau uniongyrchol, roedd angen iddyn nhw asesu eu profiad a phenderfynu a oedd honiadau sy\u2019n gysylltiedig ag addysgeg wyllt yn amddiffynadwy neu\u2019n ddilys. Dros amser, oherwydd effaith addysgeg wyllt ar ymdeimlad myfyrwyr o les a chymuned, daeth y sesiynau\u2019n ganolog i'r modiwl. Bob blwyddyn ers hynny, mae myfyrwyr wedi disgrifio'r profiadau hyn yn rhai \u201cysbrydoledig\u201d a \u201ctrochol\u201d. Drwy ddatblygu cysylltiadau \u00e2 phartneriaid cymunedol, creu profiadau cwricwlaidd ar y cyd \u00e2 myfyrwyr a chynllunio asesiadau\u2019n.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Sut mae addysgeg wyllt wedi newid eich dealltwriaeth o ddysgu ac addysgu? <\/span><\/strong><\/p>\n

Dw i'n dod o Utah yn yr Unol Daleithiau yn wreiddiol, sef lle sy'n enwog am ei olygfeydd rhyfeddol a\u2019i wylltni helaeth. Er pan oeddwn i\u2019n ifanc, cefais fy nenu at yr hyn y gallai byd natur ei ddatgelu y tu hwnt i ddealltwriaeth wybyddol yn unig. A minnau\u2019n addysgwr, rwy wedi ceisio dod o hyd i safbwynt damcaniaethol a allai gyfleu'r profiad hwn o ddysgu yn y byd a\u2019r tu hwnt iddo. Mae addysgeg wyllt, a ddylanwadwyd gan Dewey, Freire a hooks, ynghyd \u00e2 fy ymchwil agos-i\u2019r-ymarferol ar fyfyrio ar y lle a\u2019r corff\u2014yn cynnig yr union beth hwnnw. Roedd y safbwynt hwn wedi gwella fy nealltwriaeth o sut i hwyluso symud o gwricwlwm sydd o dan ddylanwad epistemoleg (gwybod) i un sydd \u00e2'i wreiddiau mewn ontoleg (bod a datblygu i fod). Mae gweithio gyda myfyrwyr i ystyried sut maen nhw'n meddwl, yn ymarfer ac yn datblygu yn eu hamgylcheddau wedi arwain at ddull mwy cyfannol o addysg, un sy'n ymgysylltu \u00e2'r person cyfan yn hytrach na thrin dysgu yn broses o drosglwyddo gwybodaeth, a hynny\u2019n unig. <\/span><\/p>\n

Yn ogystal, mae cipolwg ar waith Laura wedi dyfnhau fy nealltwriaeth o \u2018fywydau\u2019 ein myfyrwyr. Roedd y ffordd yr aeth hi ati i fapio hyd a lled ei pherthnasoedd yn dangos y ffyrdd y mae gwybyddiaeth ac ontoleg yn cael eu creu ar y cyd mewn deunyddiau, cyrff, amser a lle. Roedd gweithio gyda\u2019r myfyrwyr hyn i ddeall y perthnasoedd hyn yn well wedi ein helpu i greu addysgeg wirioneddol ddeialogol sydd, yn ein barn ni, yn arwain at brofiadau trawsnewidiol yn yr ystafell ddosbarth (a thu hwnt!) <\/span><\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n<\/div> <\/div>

\n

\n Chevron right<\/title>\n <\/path>\n<\/svg> Awgrymiadau hynod ddefnyddiol i bobl eraill sy'n awyddus i ddefnyddio addysgeg wyllt yn eu hymarfer<\/h2>


\nDechreuwch drwy fod yn sylwgar, yna symudwch at y bwriad.<\/strong>
\nGan ddilyn syniad Dewey o\u2019r \u201cdiwedd-mewn-golwg,\u201d gadewch i\u2019r cyfarfyddiad arwain y dysgu yn lle rhagweld ei gasgliad. Canolbwyntiwch ar bresenoldeb, nid cynhyrchiant. <\/span><\/p>\n

Y byd yn asiant addysgeg. <\/strong>
\n<\/span>Nid cynhwysydd i fywyd ddigwydd ynddo yw'r amgylchedd; cyfrwng ydyw y mae bywyd, ac felly, addysg, yn cael ei amlygu drwyddo. <\/span><\/p>\n

Dylunio\u2019r hyn sy\u2019n anrhagweladwy.<\/strong>
\nEwch ati i greu gweithgareddau \u00e2 digon o strwythur i sicrhau diogelwch, gan ganiat\u00e1u amser os bydd pethau\u2019n mynd o chwith, datblygiadau a sypreisys. Weithiau, bydd ansicrwydd yn gynhyrchiol. <\/span><\/p>\n

Cyfunwch brofiadau ac ymholiadau<\/strong>
\nCysylltwch symudiadau a rhyngweithio synhwyraidd a chymdeithasol ag eiliadau strwythuredig o fyfyrio; ysgrifennu, mapio neu sgyrsiau tawel.\u00a0<\/span><\/p>\n

Addysgeg berthynol yw addysgeg wyllt<\/strong>
\n: Mae\u2019n golygu meithrin gofal a bod yn gyfrifol am ein cydweithwyr, y myfyrwyr, a'r byd y tu hwnt i\u2019r ddynolryw. <\/span><\/p>\n

Gwnewch y cyfarwydd yn wyllt.<\/strong>
\nNid oes rhaid wrth wylltni i fod yn \"wyllt\". Mae\u2019n bosibl i ardd, cae neu barc fod yn safle i greu addysg berthynol sy\u2019n canolbwyntio ar y corff a\u2019r lle. <\/span><\/p>\n

\u2022 Arfer.<\/strong>
\nGadewch i theori lywio eich camau, mae camau\u2019n bwydo myfyrdod ac mae myfyrdod yn sail i theori. Fframiwch brofiadau ar ffurf cwestiwn neu syniad arweiniol, yna myfyriwch er mwyn deall a chanfod mewn ffyrdd dyfnach a newydd. <\/span><\/p>\n

\u2022 Cydnabod ymarferoldeb<\/strong>.
\nCynlluniwch yn gynnar rhag ofn y bydd pethau\u2019n mynd o chwith ac i sicrhau hygyrchedd, cynhwysiant a pholis\u00efau\u2019r sefydliad. <\/span><\/p>\n

\u2022Modelwch fregusrwydd a chwilfrydedd<\/strong>.
\nDysgwch ochr yn ochr \u00e2\u2019r myfyrwyr; modelwch y ffordd. <\/span><\/p>\n


\n\u2022 Dechreuwch ar sail bob yn dipyn, gan ddatblygu mewn ffordd glyfar a chwilio am ffrindiau.<\/strong>
Treialwch un sesiwn awyr agored neu synhwyraidd. Cydlynwch y gweithgareddau \u00e2 deilliannau ac asesiadau modiwlau, ac ewch ati i gydweithio \u00e2 chydweithwyr i gael eu harbenigedd a\u2019u cefnogaeth.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n<\/div> <\/div><\/div>\n

Dolenni<\/strong><\/p>\n

wildpedagogies.com<\/a><\/p>\n

Quay, J., Jensen, A. (2018) Wild pedagogies and wilding pedagogies: teacher-student-nature centredness and the challenges for teaching.\u202fJournal of Outdoor and Environmental Education<\/em>\u202f21<\/strong>, 293\u2013305 (2018). https:\/\/doi.org\/10.1007\/s42322-018-0022-9<\/a><\/p>\n

Morse, M., Blenkinsop, S., & Jickling, B. (2021). Wilding educational policy: Hope for the future. Policy Futures in Education<\/em>, 19<\/em>(3), 262-268. https:\/\/doi.org\/10.1177\/14782103211006649<\/a> (Original work published 2021)<\/p>\n

Pedagogy in the Anthropocene: Re-Wilding Education for a New Earth.<\/a>\u202f2022. Edited by Michael Paulsen, jan jagodzinski, and She M. Hawke. Part of the\u202fPalgrave Studies in Educational Futures Collection.<\/a><\/p>\n

Podcast | wildpedagogies.com<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Beth yw addysgeg wyllt? Ffordd o ailystyried ein perthynas \u00e2 phrofiadau dysgu yw addysgeg wyllt. Eu nod yw cefnogi dysgwyr i ailystyried yn feirniadol ystyr dysgu mewn cyd-destunau gwahanol a […]","protected":false},"author":9338,"featured_media":0,"parent":4456,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-9416","page","type-page","status-publish","hentry"],"meta_box":{"cu_accordion":"","cu_alert":"","cu_tabs":"","cu_quote":""},"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/sites.cardiff.ac.uk\/education-development-toolkit\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/9416","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/sites.cardiff.ac.uk\/education-development-toolkit\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/sites.cardiff.ac.uk\/education-development-toolkit\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/sites.cardiff.ac.uk\/education-development-toolkit\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9338"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/sites.cardiff.ac.uk\/education-development-toolkit\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9416"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/sites.cardiff.ac.uk\/education-development-toolkit\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/9416\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9549,"href":"http:\/\/sites.cardiff.ac.uk\/education-development-toolkit\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/9416\/revisions\/9549"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/sites.cardiff.ac.uk\/education-development-toolkit\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4456"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/sites.cardiff.ac.uk\/education-development-toolkit\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9416"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/sites.cardiff.ac.uk\/education-development-toolkit\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9416"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/sites.cardiff.ac.uk\/education-development-toolkit\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9416"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}