Pecyn Cymorth Datblygu Addysg

Cydweithio â staff: Tudalen Arweinyddiaeth Gynhwysol

Mae’r dudalen hon yn eich cyflwyno i egwyddorion craidd arweinyddiaeth gynhwysol. Ystyrir ystod o fodelau arweinyddiaeth sy’n dangos y gall unrhyw un arwain a chefnogi eraill wrth ddatblygu dysgu ac addysgu cynhwysol.

Mae ar gyfer unrhyw un sy’n ymroddedig i ddatblygu addysgeg gynhwysol, a chefnogi cyfoedion a chydweithwyr yn eu hymarferion, ac nid yn unig i’r rhai mewn swyddi rheoli neu arweinyddiaeth ffurfiol.

Mae dylunio cynhwysol yn cyd-fynd â gofyniad cyffredinol y Fframwaith Safonau Proffesiynol (PSF 2024) ar gyfer ‘arferion effeithiol a chynhwysol’, ac yn benodol â Fersiwn 5: cydweithio ag eraill i wella arferion. Mae’n cyd-fynd â Gwerthoedd Proffesiynol Fersiwn 1 hefyd, sef: Parchu dysgwyr unigol a grwpiau o ddysgwyr, a Fersiwn 2: hyrwyddo ymgysylltiad ym meysydd dysgu a chyfle cyfartal.

Mae’n ategu Strategaeth Prifysgol Caerdydd, ‘Ein Dyfodol, Gyda’n Gilydd’, drwy gefnogi ‘profiad addysgol rhagorol i fyfyrwyr o bob cefndir’.

Diffiniadau Arweinyddiaeth

Mae arweinyddiaeth yn ymwneud â’r gallu i ddylanwadu ar eraill. Er bod arweinyddiaeth wedi cael ei hystyried yn draddodiadol fel dull trafodol o reoli gwaith pobl eraill, gall unrhyw un sydd â brwdfrydedd dros gyfiawnder cymdeithasol a newid effeithiol ar gyfer staff a myfyrwyr amrywiol ymgymryd ag arwain elfennau penodol o addysg, fel cynhwysiant, drwy gydweithio a chyd-adeiladu.

Arweinyddiaeth Gynhwysol

Diffinnir arweinyddiaeth gynhwysol fel “Ymddygiadau sy’n gwneud i bob aelod o’r grŵp deimlo eu bod yn perthyn i’r grŵp gwaith a’u hannog i gyfrannu eu rhinweddau unigryw at helpu’r grŵp i gyflawni deilliannau cadarnhaol” (Randel et al. 2018: 195). Ar ben hynny, credir bod arweinwyr cynhwysol yn dangos gwerthfawrogiad, ac yn cydnabod cyflawniadau, ar lefel unigol ac ar lefel tîm. Maen nhw hefyd yn cefnogi mentrau sefydliadol sy’n cyfrannu tuag at amrywiaeth a chynhwysiant (Korkmaz et al. 2022).

Gellir categoreiddio gwahanol ddibenion arweinyddiaeth gynhwysol yn bedair thema lle mae’r pwyslais naill ai ar amrywiaeth, democratiaeth, addysg gynhwysol neu gymdeithas gynhwysol (Schiltmans a Davies 2023: 12). Felly mae diben arweinyddiaeth gynhwysol yn amrywio o alluogi gweithlu amrywiol i weithredu’n dda, diogelu democratiaeth, neu greu amgylcheddau dysgu cynhwysol ac, yn y pen draw, gwireddu cymdeithasau cynhwysol. Er eu bod yn gysylltiedig, mae ffocws y dibenion hyn yn wahanol, gan awgrymu y gallai’r dull a ddefnyddir i wireddu’r nodau hyn amrywio hefyd.

Mae llenyddiaeth ar arweinyddiaeth gynhwysol wedi cael ei beirniadu am fod yn ymwneud yn bennaf â sut i hwyluso mannau gwaith cynhwysol. Fodd bynnag, mae angen inni ystyried a yw gweithle cynhwysol yn arwain at addysg gynhwysol hefyd neu at ddemocratiaethau mwy sefydlog a chymdeithasau cynhwysol (Schiltmans a Davies 2023: 15).

Mae Arweinyddiaeth Drawsnewidiol yn un model sy’n mynd i’r afael â hyn, gan ei bod yn canolbwyntio ar werthoedd a deilliannau. Mae’n ‘dechrau gyda chwestiynau am gyfiawnder a democratiaeth; mae’n beirniadu arferion anghyfartal ac yn addo nid yn unig mwy o gyflawniad unigol, ond hefyd bywyd gwell sy’n cael ei fyw ar y cyd ag eraill’ (Shields, 2010, t. 559).

Myfyrio: Gweithgaredd rhestru

Ystyriwch y 9 rhinwedd arweinyddiaeth ganlynol, a'u gosod fel grid, lle mae'r tri uchaf yn hanfodol, mae’r rhai yn y canol yn gefnogol a'r tri gwaelod yn sylfaenol.
- angerddol
- trefnus
- carismatig
- manwl gywir
- diplomyddol
- empathetig
- darbwyllol
- onest
- barod i herio

From: Parkin 2017: 45

Arweinyddiaeth a Chydweithredu ar y Cyd

Mae arweinyddiaeth ar y cyd yn cynnwys y broses o ddylanwadu ar bobl eraill tuag at amcan a rennir; gall unrhyw un arwain, nid dim ond y rhai sydd â theitlau ffurfiol neu swyddi awdurdod.’ (Liden et al, 2025). Mae ‘arweinyddiaeth ar y cyd sy’n dod i’r amlwg’ yn digwydd drwy rwydwaith rhyngweithiol o bobl a sefyllfaoedd. Mae hwn yn ddewis amgen i fodelau arweinyddiaeth traddodiadol sy’n ‘canolbwyntio ar yr arweinydd’, gan awgrymu mai eiddo’r grŵp cyfunol yw arweinyddiaeth yn hytrach na’r unigolyn (Bolden, Petrov a Gosling 2009).

Pan gaiff ei gweithredu drwy gydweithio ag eraill (Gwerth 5 yn y Fframwaith Safonau Proffesiynol gan Advance HE 2023), gall arweinyddiaeth gynhwysol gyfeirio at y ffyrdd y mae cydweithio ag eraill yn canolbwyntio ar ddatblygu addysgu cynhwysol neu gefnogi dysgu, a gall hyn gael ei wneud gan unrhyw un sydd â brwdfrydedd dros degwch, yn cydnabod amrywiaeth ac yn rhoi cyfle cyfartal i staff a myfyrwyr.

Gall arweinyddiaeth gynhwysol, ar y cyd, a thrawsnewidiol ategu Nod Datblygu Cynaliadwy 4 y Cenhedloedd Unedig (SDG4) hefyd, sy’n datgan y byddwn yn ‘sicrhau addysg gynhwysol a chyfartal o ansawdd ac yn hyrwyddo cyfleoedd dysgu gydol oes i bawb’ (Cenhedloedd Unedig, n.d.: 41). Mae’n cynnwys Targed 4.3: Mynediad Cyfartal a Fforddiadwyedd, a Tharged 4.5: Dileu Anghydraddoldebau. Felly, mae proses y math hwn o arweinyddiaeth gynhwysol yn ymwneud â dylanwadu ar eraill a’u cynorthwyo i gyflawni’r amcan cyffredin o addysg gynhwysol, deg a chynaliadwy, yn ogystal â’r nod o gyfiawnder cymdeithasol, er mwyn rhoi dyfodol teg a chynaliadwy i bawb

Astudiaeth Achos Prifysgol Caerdydd:

Rwy'n Ddarlithydd ar ddechrau fy ngyrfa ac rwy’n arwain tri modiwl. Mae hyn yn cynnwys cydlynu 14 uwch-aelod staff ymchwil prysur sy'n addysgu ar y rhaglen. Yn ddiweddar, rydw i hefyd wedi ymgymryd â rolau Arweinydd Cyflogadwyedd a Blwyddyn ar Leoliadau Gwaith Proffesiynol. Ar ben hynny, rydw i wedi cael fy mhenodi’n Gydlynydd Cynrychiolwyr Myfyrwyr, a’r Arweinydd Materion EDI yn ein Hysgol fach. Roedd y profiad hwn yn heriol i ddechrau, gan nad oeddwn yn siŵr sut y byddwn i'n dylanwadu ar arferion pobl eraill a minnau heb unrhyw awdurdod ffurfiol, ac a oedd gen i'r profiad i arwain.

Fodd bynnag, mae cynhwysiant a herio anghydraddoldeb yn faterion sy’n agos iawn at fy nghalon. Fel arweinydd modiwl, fe wnes i sylwi bod dysgwyr amrywiol yn profi'r modiwlau'n wahanol. Fel arweinydd Blwyddyn ar Leoliad Gwaith Proffesiynol ac arweinydd Cyflogadwyedd, fe wnes i sylwi ar anghydraddoldebau o ran hyder, ymwybyddiaeth fasnachol a hunan-hyder, ac o ran cael gafael ar gefnogaeth drwy rwydweithiau neu diwtoriaid.

Yn hytrach na chyflwyno atebion parod i gydweithwyr, fe gysylltais â chyfranwyr a chydweithwyr yn gynnar i ddeall eu safbwyntiau, eu pryderon a'u gallu, ochr yn ochr â thrafod cynnwys a dull cyflwyno’r modiwl. Fe wnes i gasglu data a'i rannu â chydweithwyr. Fe ddaeth i’r amlwg imi fod newid cwricwlwm mewn modd cynaliadwy yn dibynnu ar ddulliau cydweithio sy'n creu diogelwch seicolegol a pherchnogaeth a rennir.

Un o’r ystyriaethau mwyaf arwyddocaol yw cydnabod bod arweinyddiaeth yn sylfaenol gysylltiedig. Mae gwelliant cynaliadwy ar gyfer cynhwysiant yn dibynnu llai ar gael yr ateb cywir. Yn hytrach, mae’n ymwneud â chreu amodau lle gall pobl eraill gyfrannu eu harbenigedd. Mae fy mhrofiad wedi dangos imi bod hygrededd, perthnasoedd, tystiolaeth, brwdfrydedd a'r gallu i ddylanwadu yn gallu galluogi arweinyddiaeth ystyrlon a chynhwysol heb awdurdod ffurfiol.

(Darlithydd ar ddechrau ei yrfa)

Myfyrio:

Mewn Cyfweliadau Gwerthfawrogol, mae’r rhai sy’n cymryd rhan yn rhannu straeon am sut y gwnaethon nhw wynebu her yn llwyddiannus ac yn nodi beth wnaeth eu helpu i lwyddo.

Cwblhewch y gweithgaredd hwn gyda chydweithiwr.

Awgrym:

Rhannwch stori am amser pan y gwnaethoch chi arwain rhywun arall neu bobl eraill ym maes dysgu ac addysgu cynhwysol, ac roeddech chi’n falch o’r hyn y gwnaethoch chi ei gyflawni. Beth wnaeth llwyddiant yn bosibl? Beth oedd yr 'amodau ar gyfer llwyddiant'? Nodwch achosion cyffredin dros lwyddiant, a phrofiadau amrywiol, ac awgrymwch gyfleoedd ar gyfer gwaith yn y dyfodol.

O: Liberating Structures.com

From: Liberating Structures.com

Arweinyddiaeth Gynhwysol Effeithiol

Mae Kouzes a Posner (2019) yn awgrymu 5 Arfer Arweinyddiaeth. Wrth wneud i bethau rhyfeddol ddigwydd, mae arweinwyr yn gwneud y canlynol ran amlaf; maen nhw’n:

Modelu’r Ffordd: Mae teitlau’n cael eu rhoi; eich ymddygiad sy’n ennill parch ichi.

Ysbrydoli Gweledigaeth a Rennir: Mae pobl yn disgrifio eu profiadau gorau o arweinyddiaeth fel yr adegau pan oedden nhw’n dychmygu dyfodol cyffrous ac sy’n rhoi urddas i’w sefydliadau.

Herio’r Broses: chwilio am gyfleoedd i arloesi, tyfu a gwella.

Galluogi Eraill i Weithredu: Ymdrech gan dîm yw arweinyddiaeth. Er mwyn gwneud i bethau eithriadol ddigwydd mewn sefydliadau, meithrin cydweithio, datblygu perthnasoedd a meithrin ymddiriedaeth.

Ennill Calonnau: Mae cyflawni unrhyw ymdrech yn gallu bod yn daith anodd a serth, ac mae’n hawdd iawn i bobl deimlo’n flinedig, yn rhwystredig, ac wedi’u dadrithio. Mae arweinwyr yn eich annog i ddyfalbarhau, drwy feithrin hinsawdd lle mae “pobl yn teimlo bod ganddyn nhw rôl i’w chwarae a’u bod yn cael eu gwerthfawrogi.”

Top Tips for Inclusive Leadership and Collaboration:

Reflect regularly on your practice and leadership

Educate yourself: professional learning on inclusive leadership for sustainability

Ble nesaf?

Gallwch ddyfnhau eich dealltwriaeth o gynllunio arweinyddiaeth gynhwysol ar gyfer dysgu drwy wneud rhaglenni Cymrodoriaeth neu Gymrodoriaeth Hŷn, yn dibynnu ar eich profiadau cyfredol o arweinyddiaeth. Cofrestrwch ar ein Tudalen Academi Dysgu ac Addysgu ar gyfer Cymrodoriaethau.

Adnoddau a chyfeiriadau ychwanegol:

Coutinho, K.S.M. (2024). Understanding Inclusive Leadership in practice: A guide to enhancing your inclusive leadership practice in higher education. Llundain: Advance HE

Kouzes, J.M. a Posner, B.Z. 2019. Inclusive Leadership in Higher Education: Oakland, C.A.: Berrett-Koehler Publishers, Inc.

Schiltmans, J., a Davies, D. (2023). Sut i fod yn arweinydd cynhwysol ym maes addysg uwch. Journal of Higher Education Policy and Leadership Studies, 4(1), 7-20. DOI: https://dx.doi.org/10.52547/johepal.4.1.7