Skip to main content
Pecyn Cymorth Datblygu Addysg

Meithrin ymdeimlad o berthyn i bob myfyriwr

The fostering a sense of belonging logo: four hands of different colours pointing towards each other.

Meithrin Ymdeimlad o Berthyn 

Perthyn yw’r ymdeimlad o gael eich gwerthfawrogi a’i dderbyn o fewn cymuned. Ar y dudalen hon byddwch yn darllen am sut y gallwch gefnogi elfennau perthyn a chymuned mewn Addysg Uwch. Gwneir hyn drwy alluogi myfyrwyr i weld eu hunain yn y cwricwlwm, drwy roi cymorth pontio effeithiol, a thrwy herio’r cwricwlwm cudd. Mae ar gyfer unrhyw un sy’n addysgu neu’n cefnogi myfyrwyr, mewn unrhyw rôl. 

Mae’n cyd-fynd â gofyniad cyffredinol y Fframwaith Safonau Proffesiynol (PSF 2024) ar gyfer ‘arferion effeithiol a chynhwysol’, ac yn benodol â Gwerthoedd Proffesiynol Fersiwn 1: Parchu dysgwyr unigol a grwpiau o ddysgwyr, a Fersiwn 2: hyrwyddo ymgysylltiad ym meysydd dysgu a chyfle cyfartal. Mae hefyd yn galluogi K1: ‘sut mae dysgwyr yn dysgu’, a K2: ‘Dulliau addysgu a/neu gefnogi dysgu’. Gallwch ddarllen rhagor am fynd ati o ddifrif i geisio barn myfyrwyr, gwrando arnyn nhw ac ymateb i’w lleisiau, ar gyfer K3: gwerthuso beirniadol, yn adran ‘gwerthuso’ y pecyn cymorth hwn. 

Mae gan y Model Gwella Addysg Gynhwysol nifer o feysydd ffocws ar gyfer meithrin ymdeimlad o berthyn ac amrywiaeth, i gefnogi eich hunanfyfyrio a’ch datblygiad ymhellach.  

Gallwch ddatblygu eich dealltwriaeth o Addysg Gynhwysol drwy gymryd rhan yn ein gweithdai cysylltiedig, sydd ar gael yn anghydamserol, i’w gwneud yn eich amser eich hun. Gallwch fynd ati wedyn i wneud gweithdy byw (os oes digon o alw), neu gyfarfod pwrpasol gyda’r arweinydd i drafod sut i’w roi ar waith yn eich arferion. Cewch ragor o wybodaeth ar dudalen DPP LTA Caerdydd. 

Mae creu amgylchedd croesawgar a chynhwysol lle mae pob myfyriwr yn teimlo eu bod yn perthyn yn ganolog i Strategaeth Prifysgol Caerdydd, ‘Ein Dyfodol, Gyda’n Gilydd’. Drwy ymgorffori ymdeimlad o berthyn, neu Gynefin – hynny yw, ymdeimlad o le – yn ein harferion, ein nod yw gwneud yn siŵr bod pob myfyriwr yn ffynnu’n academaidd, yn gymdeithasol, ac yn bersonol.  

Deall Perthyn 

Mae ymchwil yn dangos bod myfyrwyr sydd ag ymdeimlad cryf o berthyn mewn addysg uwch yn meddu ar fwy o gymhelliant, yn dyfalbarhau ac yn llwyddo’n academaidd (Meehan a Howells, 2017; Gillen-O’Neel, 2019).  Mae cynrychiolaeth a dealltwriaeth o ymgysylltiad a bodlonrwydd cynyddol myfyrwyr (Good et al., 2012), a chydnabod sut mae nodweddion amrywiol (e.e. dosbarth cymdeithasol, ethnigrwydd, anabledd, hunaniaeth rhywedd) yn croestorri yn ein helpu i fod yn fwy effeithiol wrth gefnogi myfyrwyr nad ydyn nhw’n cael eu cynrychioli’n ddigonol (Haddow a Brodie, 2023). 

Darllenwch ragor yn y blog byr hwn ar Feithrin Ymdeimlad o Berthyn ymhlith Myfyrwyr gan Dr Helen Webster neu gwrandewch ar y podlediad hwn am Berthyn o’r dudalen ‘Talking Learning and Teaching’ ar Spotify. 

Cydnabod cymuned amrywiol y brifysgol a’i dathlu  

Mae creu amgylchedd cynhwysol yn golygu mynd ati o ddifrif i gydnabod a dathlu’r amrywiaeth yn ein cymuned. Mae cynrychiolaeth yn y cwricwlwm yn galluogi myfyrwyr i weld eu hunain yn cael eu gwerthfawrogi yn y lleoliad academaidd. Drwy gofleidio a chynrychioli cefndiroedd, safbwyntiau a phrofiadau amrywiol, er enghraifft mewn delweddau, astudiaethau achos neu drafodaethau, gall myfyrwyr ymroi yn llawn i’w haddysg, gan wella eu hymgysylltiad a’u hymdeimlad o berthyn (Thomas, 2012). 

Astudiaeth achos:

Astudiaeth achos:  Canllawiau arferion da wrth ddatblygu darpariaeth addysgol ac addysgu mewn iaith leiafrifol mewn prifysgolion.

Gwyliwch Sgwrs Catrin Taylor yn TEDx Sonoma County (24 Mawrth 2022) ‘Perthyn, Darn Hanfodol o Amrywiaeth, Cydraddoldeb a Chynhwysiant”: 

Astudiaeth achos:  Canllawiau arferion da wrth ddatblygu darpariaeth addysgol ac addysgu mewn iaith leiafrifol mewn prifysgolion. 

Perthyn: y berthynas rhwng Cydraddoldeb, Amrywiaeth a Chynhwysiant, Rhyddid Barn a Rhyddid Academaidd 

Mae gan sefydliadau addysg uwch rôl sylweddol wrth hyrwyddo cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant yn eu sefydliadau ac wrth hyrwyddo rhyddid barn a rhyddid academaidd. Wrth wneud hynny, mae sefydliadau addysg uwch yn ymdrechu i feithrin parch, dealltwriaeth a goddefgarwch er mwyn creu amgylchedd sy'n annog cyfnewid syniadau a safbwyntiau cyfreithlon yn rhydd, tra hefyd yn hyrwyddo cynhwysiant a pherthyn i'r holl staff a myfyrwyr. 

Mae Advance HE wedi cyhoeddi'r ddogfen hon yn ddiweddar: Ymgorffori Rhyddid Iaith a Rhyddid Academaidd mewn Cydraddoldeb, Amrywiaeth a Chynhwysiant | Advance HE ynghylch cyfrifoldebau ac ymrwymiad Addysg Uwch i ryddid iaith a chynhwysiant. 

Mae'n ofynnol i sefydliadau addysg uwch, fel pob awdurdod cyhoeddus, roi ystyriaeth briodol i'r angen i feithrin 'cysylltiadau da' rhwng grwpiau gwarchodedig yn unol â Dyletswydd Cydraddoldeb y Sector Cyhoeddus yn y Ddeddf Cydraddoldeb. Er bod y term yn cael ei ddefnyddio'n llai aml erbyn hyn, mae'n gysyniad defnyddiol i'w ailystyried yng nghyd-destun yr hyn a elwir yn 'ryfeloedd diwylliant’ ar hyn o bryd. 

Mae statws cyfreithiol arbennig yn berthnasol i hyrwyddo a diogelu rhyddid barn ac ymholiad o fewn sefydliadau Addysg Uwch. Mae hyn yn golygu bod angen i sefydliadau gefnogi ysgolheictod a dysgu sy'n ymgysylltu ag ystod eang o safbwyntiau gwleidyddol, cymdeithasol, crefyddol, economaidd a gwyddonol, waeth pa mor amhoblogaidd, dadleuol neu bryfoclyd y gall y safbwyntiau hyn fod. Ochr yn ochr â hyn, mae gan sefydliadau ddyletswydd gyfreithiol i sicrhau bod staff, myfyrwyr ac eraill sy'n ymwneud â'r sefydliad yn cael eu hamddiffyn rhag gwahaniaethu anghyfreithlon, aflonyddu ac erledigaeth, a bod cysylltiadau da rhwng unigolion a grwpiau yn cael eu hwyluso heb gyfyngu ar ryddid barn gyfreithlon. (Advance HE 2024: https://advance-he.ac.uk/knowledge-hub/promoting-good-relations-higher-education-guidance) 

Pontio Myfyrwyr. 

Mae cefnogi myfyrwyr amrywiol wrth iddyn nhw bontio i addysg uwch yn hanfodol, yn enwedig gan fod mwy o fyfyrwyr anhraddodiadol yn ymuno â’n cymuned. Mae rheoli’r camau pontio hyn yn llwyddiannus yn gofyn am ddull cydlynol sy’n cydnabod amrywiaeth ein poblogaeth myfyrwyr. Mae pontio yn broses barhaus drwy gydol cylch bywyd y myfyrwyr (Thomas, 2012). 

Mae’r Brifysgol wedi creu safle SharePoint penodol ar gyfer adnoddau pontio. Mae’r wefan newydd hon yn cynnwys canllawiau ac adnoddau, yn enwedig ar gyfer myfyrwyr israddedig yn y semester cyntaf. 

Nid rhywbeth sy’n digwydd yn y pythefnos cyntaf yn unig yw pontio, gan ei bod yn broses barhaus; cyrraedd, yn ystod, ac ar ôl gadael y brifysgol: 

  • Cyrraedd: Cefnogir gan: Weithgareddau ymsefydlu, creu ymdeimlad o berthyn, ac archwilio a chyd-greu arferion, disgwyliadau ac arferion academaidd 
  • Yn ystod: Cefnogir gan: Ddatblygiad academaidd a chymorth, ochr yn ochr â chymorth bugeiliol a chyfleoedd datblygiad personol 
  • Ar ôl gadael: Cefnogir gan: Gyfleoedd i ddatblygu’n bersonol ac yn academaidd a chynllunio gyrfa 
Globe

Awgrymiadau Ardderchog gan Fyfyrwyr

Cymorth cyn cyrraedd

‘Roedd gallu cysylltu â'r timau lles ac anabledd cyn dechrau fy astudiaethau wedi lleddfu llawer o'r pryderon oedd gen i’

‘Cyn ymuno â'r Brifysgol, rwy'n cofio cael llawer o wybodaeth mewn byr o dro. Pe bai'r ohebiaeth wedi cael ei hanfon dros gyfnod hirach, efallai y byddai hynny wedi fy helpu i deimlo fy mod i’n cael fy nghroesawu'n raddol i'r Brifysgol ac fy mod yn cael fy llethu lai oherwydd yr holl wybodaeth’ 

 herwydd yr holl wybodaeth’ 

 Dysgu ein henwau

‘Pan ymunais i am y tro cyntaf, treuliodd un darlithydd y 5 munud cyntaf yn cerdded o amgylch y ddarlithfa, gan gyflwyno ei hun i bob myfyriwr a gofyn iddo ei enw ac o ble roedd yn dod. Ro’n i’n gwerthfawrogi hyn ac roedd yn llawer gwell na sefyll ar y blaen ac annerch yr ystafell.’

 Grym torri’r iâ

‘Roedd trafodaethau grŵp a gweithgareddau torri iâ ar ddechrau'r semester wedi fy helpu i gysylltu â chyd-ddisgyblion a magu hyder.

 Cyfeirio at wasanaethau

‘Gwneud yn siŵr bod myfyrwyr yn cael eu cyfeirio at y gwasanaethau a'r cymorth cywir yn ystod yr wythnosau cyntaf gan diwtoriaid personol / pecyn croeso.’

 Sesiynau galw heibio

 ‘A minnau’n fyfyriwr y genhedlaeth gyntaf yn fy ardal lle bydd llai o bobl yn mynd i addysg uwch, ro’n i'n teimlo fy mod i ddim yn deall o hyd rai o brif normau diwylliannol y brifysgol. Efallai rhai sesiynau galw heibio i fyfyrwyr o gefndiroedd’

Strategaethau ymarferol ar gyfer helpu myfyrwyr i bontio: 

    • Negeseuon croeso wedi'u personoli: Defnyddiwch negeseuon e-bost croeso, fideos a chyfryngau cymdeithasol i gyflwyno myfyrwyr i gymuned Caerdydd. 
    • Gweithgareddau ymsefydlu cynhwysol: Cynlluniwch ddigwyddiadau ymsefydlu sy'n hwyluso cysylltiadau cymdeithasol ac yn egluro disgwyliadau academaidd, gan fynd i'r afael â normau anweledig yn gynnar. Mae aseiniadau cydweithredol cynnar neu brosiectau grwpiau bach yn yr wythnos ymsefydlu yn annog integreiddio cymdeithasol ac yn gosod y sail ar gyfer dysgu fel grŵp yn y dyfodol, gan osod y sail ar gyfer cymuned academaidd gefnogol. 
    • Mae digwyddiadau cymdeithasol dan arweiniad cyfoedion yn caniatáu i fyfyrwyr newydd gysylltu â chyfoedion profiadol a all rannu eu profiadau. 
    • Gweithdai rhyngweithiol am ddiwylliant y brifysgol: Gall sesiynau sy'n egluro safonau academaidd, normau anweledig, a disgwyliadau asesu wneud y broses bontio academaidd yn haws.  
    • Cyfarfodydd rheolaidd gyda chynghorwyr academaidd: Mae cyfarfodydd a drefnir drwy gydol y flwyddyn academaidd yn rhoi cefnogaeth gyson i fyfyrwyr.  
    • Rhaglenni mentora gan gyfoedion: Mae neilltuo mentoriaid o gefndiroedd neu ddisgyblaethau tebyg yn creu rhwydwaith cymorth. 
    • Digwyddiadau adeiladu cymunedau ar draws y flwyddyn: Cynnig digwyddiadau cymdeithasol ac academaidd y tu hwnt i ymsefydlu, megis darlithoedd gwadd, trafodaethau thema, neu ddigwyddiadau cymdeithasol 
    • Cyfeirio at gyngor gyrfaol a Dyfodol Myfyrwyr 
    • Gwerthuso ymwybyddiaeth o rinweddau graddedigion a ffyrdd o fynegi eu sgiliau, mewn perthynas â'r radd, mewn CVs ac mewn cyfweliadau 

Y Cwricwlwm Cudd 

Fel y trafodwyd uchod, i rai myfyrwyr, mae agweddau ar arferion a phrosesau sefydliadol, a hyd yn oed iaith, yn rhwystro datblygu ymdeimlad o berthyn. Mae’r cwricwlwm cudd yn cyfeirio at y normau, y gwerthoedd, yr ymddygiadau a’r disgwyliadau anweledig yn y byd academaidd.  

Mae gwneud y rhain yn glir yn hanfodol er mwyn creu amgylchedd cefnogol, yn enwedig i fyfyrwyr sydd y genhedlaeth gyntaf o’r teuluoedd i fynd i’r brifysgol, a grwpiau eraill sy’n cael eu tangynrychioli. Mae heriau sylweddol i’r cwricwlwm cudd, gan ei fod yn cael ei ystyried fel y prosesau atgynhyrchu cymdeithasol a diwylliannol sy’n ‘cadw braint gymdeithasol, diddordebau a gwybodaeth bresennol un elfen o’r boblogaeth ar draul grwpiau llai pwerus’ (Hinchcliffe, 2021: 30). 

Mae’r cwricwlwm cudd yn effeithio ar y groesffordd rhwng profiadau bywyd myfyrwyr ac addysg prifysgol, fel y dangosir yn ffigur 1, isod

Two circles labelled university education and one student life experiences. The circles are split into sense of belonging and rules of the game. Aspects of university education are: staff and student community, institutional culture and values, academic and pastoral support structures, assessment methods and disciplinary content and conventions. Aspects of student life experiences are personal characteristics such as ethnicity, gender disability, current circumstances and resources, cultural capital and support networks, independence and self-belief and previous educational experiences.

Ffigur 1: Y Cwricwlwm Cudd mewn Addysg Uwch (Hinchcliffe 2021: 74

Gellir lleihau effaith y cwricwlwm cudd naill ai drwy fodel diffyg neu safbwynt cynhwysol. Yn y model diffyg, cyfrifoldeb y myfyriwr yw addasu i normau’r brifysgol. Mae dull mwy cynhwysol yn golygu bod yn ofynnol i’r brifysgol a’i staff addasu i ddarparu ar gyfer profiadau ac anghenion y myfyrwyr, a mynegi disgwyliadau’n glir lle bo angen, gan wneud y cwricwlwm cudd yn dryloyw i bob myfyriwr. 

Globe

Llais y myfyriwr ar y cwricwlwm cudd:

‘A minnau’n fyfyriwr rhyngwladol a niwrowahanol, mae'r cwricwlwm cudd yn rhywbeth rwy’n cael trafferth sylweddol ag ef, a byddai'n fuddiol (i bawb) i'r strwythurau hyn gael eu hesbonio a'n bod yn siarad amdanyn nhw’. 

‘Mae llawer o fyfyrwyr, yn enwedig myfyrwyr aeddfed, myfyrwyr rhyngwladol neu'r genhedlaeth gyntaf, yn aml yn cael trafferth gyda rheolau anweledig bywyd prifysgol (megis... yr hyn a ddisgwylir mewn seminarau), sut i feithrin perthnasoedd academaidd, neu ble i ddod o hyd i gymorth. 

‘Byddai wedi bod yn brafiach bod mwy o ddarlithwyr wedi mynd i'r afael â'r cwricwlwm cudd, gan fy mod i’n teimlo bod llawer o ddiwylliant prifysgol yn ymwneud â bod y myfyriwr yn gorfod dod i ddeall yr hyn a ddisgwylir ganddo ac yn methu - weithiau fwy nag unwaith - er mwyn dysgu'r hyn y mae i fod i'w wneud’.

‘Mae cyfathrebu clir am y disgwyliadau yn allweddol i lwyddiant y myfyrwyr. Gall rhoi cyfarwyddiadau asesu manwl, trafod sut olwg sydd ar waith cryf ac egluro termau academaidd mewn adborth (fel dadansoddi beirniadol) helpu myfyrwyr i berfformio'n fwy effeithiol’.

Myfyrwyr Prifysgol Caerdydd 2025

Strategaethau ymarferol ar gyfer mynd i’r afael â’r cwricwlwm cudd: 

  1. Canllawiau clir ar gyfer y maes llafur a'r aseiniadau: Gall darparu cyfarwyddiadau meysydd llafur ac aseiniadau manwl sy'n amlinellu disgwyliadau ar gyfer perfformiad, meini prawf asesu, a strategaethau llwyddiant wneud safonau academaidd yn fwy clir.  
  2. Canllawiau cam wrth gam ar gyfer sgiliau academaidd: Cynnig adnoddau hygyrch neu weithdai sy'n esbonio sgiliau academaidd hanfodol, megis meddwl yn feirniadol, dulliau ymchwil, a chyfeirio.  
  3. Oriau swyddfa a sesiynau cynghorwyr academaidd: Gall annog myfyrwyr i gwrdd â staff addysgu a chynghorwyr greu lle diogel i fyfyrwyr geisio eglurhad ar ddisgwyliadau, gofyn cwestiynau, neu gael adborth heb farn.  
  1. Osgoi jargon ac egluro termau academaidd: Mae defnyddio iaith hygyrch yn eich deunydd dysgu ac wrth gyfathrebu yn helpu pob myfyriwr i ddeall cynnwys academaidd. Darparu termau ar gyfer y ddisgyblaeth benodol, diffiniadau neu gyd-destun i helpu myfyrwyr i ddeall terminoleg y maes. 
  2. Rhannu gwybodaeth ar nifer o sianeli: Mae rhoi gwybodaeth drwy gymysgedd o fformatau – ysgrifenedig, gweledol, a llafar – yn gwneud yn siŵr bod myfyrwyr yn cael negeseuon mewn ffyrdd sy'n gweddu i wahanol ddewisiadau dysgu.  

 

Gweithgaredd Myfyriol:

Pa agweddau ar arferion addysgu yn eich ysgolion:

  • sydd â rheolau, disgwyliadau a normau ymddygiad sydd heb eu datgan?
  • sydd yn dibynnu ar wybodaeth neu brofiadau diamheuol, a gymerir yn ganiataol?

Meddyliwch am ddarlithoedd, seminarau, labordai neu sesiynau ymarferol, sesiynau ymsefydlu, astudio’n annibynnol.

Ble nesaf? 

Dolenni i dudalennau pecynnau cymorth eraill 

I gael gwybod rhagor, edrychwch ar y ddwy adran nesaf o’r thema cynhwysiant: Grymuso Myfyrwyr i Gyflawni eu Potensial, a Datblygu Meddylfryd Cynhwysol. Gallwch ddarllen rhagor am gyfathrebu tosturiol ac addysgeg empathetig a thosturiol yn yr adran Dulliau Addysgu. 

Gallwch hefyd ddarllen am gynhwysiant a sut caiff ei gymhwyso i’ch arferion ym mhob adran: Dylunio; Dulliau Addysgu; Asesu ac Adborth; a Chydweithio . 

Adnoddau a chyfeiriadau ychwanegol. 

Gillen-O’Neel, C., 2019. Ymdeimlad o berthyn a’i gysylltiad â chymhelliant academaidd, ymgysylltiad a chyflawniad myfyrwyr. Educational Psychology, 34(4), tt. 410-425. 

Good, J., et al., 2012. Meithrin ymdeimlad o berthyn mewn addysg uwch. Journal of Higher Education, 83(3), tt. 240-272. 

Haddow, M., a Brodie, P., 2023. Croestoriadedd mewn addysg: Perthyn a phrofiad y myfyriwr. Journal of Social Issues in Education, 5(1), tt. 100-115. 

Meehan, C., a Howells, K., 2017. Pwysigrwydd perthyn ar gyfer ymgysylltiad myfyrwyr. Student Success, 8(2), tt. 111-119. 

Thomas, L., 2012. Building student engagement and belonging in Higher Education at a time of change. (Llundain: Paul Hamlyn Foundation. 

Darllenwch ragor am Berthyn a chadw a chyrhaeddiad Myfyrwyr yn yr erthygl hon o Advance HE