Pecyn Cymorth Datblygu Addysg

Dulliau Addysgu Allweddol

Ar y dudalen hon, byddwch chi’n darllen am ddatblygiadau mewn rhai dulliau addysgu allweddol sy’n cael eu defnyddio yn y sector Addysg Uwch. Mae ar gyfer unrhyw un sy’n addysgu neu’n cefnogi myfyrwyr, mewn unrhyw rôl. 

Gallwch ddatblygu eich dealltwriaeth o Ddulliau Addysgu Cynhwysol drwy gymryd rhan yn ein gweithdai cysylltiedig, sydd ar gael yn anghydamserol, i’w gwneud yn eich amser eich hun. Gallwch fynd ati wedyn i wneud gweithdy byw (os oes digon o alw), neu gyfarfod pwrpasol gyda’r arweinydd i drafod sut i’w roi ar waith yn eich arferion. Cewch ragor o wybodaeth ar dudalen DPP LTA Caerdydd. 

Mae’n cyd-fynd â gofyniad cyffredinol y Fframwaith Safonau Proffesiynol (PSF 2024) ar gyfer ‘arferion effeithiol a chynhwysol’, ac yn benodol â Gwerthoedd Proffesiynol Fersiwn 1: Parchu dysgwyr unigol a grwpiau o ddysgwyr, a Fersiwn 2: hyrwyddo ymgysylltiad ym meysydd dysgu a chyfle cyfartal. Mae’n ganolog i Faes Gweithgaredd A2: ‘Addysgu a/neu gefnogi dysgu drwy ddulliau ac amgylcheddau priodol’. Mae hefyd yn galluogi K2: ‘Dulliau addysgu a/neu gefnogi dysgu’. 

Addysgeg Empathetig a Thosturiol

Nid rhywbeth “braf i’w gael” mewn addysg yn unig yw empathi, mae’n drawsnewidiol. Mae addysgu empathetig yn gwella ymgysylltiad â myfyrwyr, yn lleihau pryder ac yn meithrin amgylchedd dysgu cefnogol (Stratton-Maher 2025). Mae Killingback et al. (2024: 2) yn dadlau, er bod gan brifysgolion ystod o wasanaethau lles a chymorth, bod y rhain y tu allan i’r profiad addysgegol, ac felly mae angen ystyried bod ‘gan bob un ohonom gyfrifoldeb ar y cyd i hyrwyddo lles myfyrwyr wrth gynnig amgylchedd dysgu cadarnhaol’.

Mae’r syniad o addysgu mewn modd gofalgar ac ymatebol yn cynnwys athrawon yn gwrando’n weithredol ar fyfyrwyr, yn cydnabod eu hemosiynau, ac yn dangos empathi wrth fynd i’r afael â’u hanghenion (Noddings, 1992). Mae’r dull hwn yn cyfrannu’n sylweddol at feithrin amgylchedd cefnogol yn yr ystafell ddosbarth. Mae addysgu gydag empathi yn golygu cydnabod a gwerthfawrogi lleisiau a dewisiadau myfyrwyr yn ystod eu profiad dysgu. Mae cynnig cyfleoedd i fyfyrwyr fynegi eu diddordebau a’u dewisiadau yn cynyddu ymgysylltiad a chymhelliant (Lambert, 2015; Harter, 2012) (Hossain et al. 2024).

Empathi athrawon yw’r graddau y mae hyfforddwyr yn gweithio iddynt i ddeall sefyllfaoedd personol a chymdeithasol myfyrwyr yn ddwfn, teimlo pryder mewn ymateb i emosiynau cadarnhaol a negyddol myfyrwyr, a chyfleu eu dealltwriaeth a’u pryder i fyfyrwyr drwy eu hymddygiad (Meyers et al. 2019). Gall addysgu gydag empathi hefyd ddysgu myfyrwyr i ddeall ac ymarfer eu sgiliau wrth ddatblygu empathi. Darllenwch yr astudiaeth achos fanwl hon gan rai o staff Prifysgol Caerdydd, neu ddarllen eu herthygl yma.

Addysgegau Empathetig

Defnyddio’r celfyddydau perfformio, dulliau ethnograffig a dylunio cyfranogol i ddatblygu ffyrdd cynhwysol o feddwl. Yn y prosiect hwn, gwahoddwyd myfyrwyr gan yr Ysgol Pensaernïaeth i archwilio'n uniongyrchol anghenion perfformwyr ag anableddau corfforol a/neu ddysgu trwy gymryd rhan mewn gemau ac arbrofion yn ymwneud â’r celfyddydau perfformio. Fe wnaethon nhw weithio ar friff byw, ymgysylltu â grŵp drama cynhwysol, a chynnig dyluniadau llwyfan. Mae'n ehangu o arbrofion addysgeg Amalia Banteli yn ystod uned Stiwdio Fertigol Ysgol Pensaernïaeth Cymru 2020: Mynediad a Chynhwysiant.

Mae'r prosiect Addysgegau Empathetig, yn ogystal â’r Stiwdio Fertigol Mynediad a Chynhwysiant, wedi dangos bod creu cysylltiadau empathetig rhwng myfyrwyr ac aelodau o gymunedau anabl yn gwneud i fyfyrwyr fyfyrio'n feirniadol ar gynwysoldeb fel gwerth yn eu disgyblaeth. Daeth i’r amlwg i’r myfyrwyr pensaernïaeth a gymerodd ran yn y prosiect fod eu hethos dylunio yn ehangu y tu hwnt i bwrpas ac estheteg pensaernïol i greu gofod a fformatau cyfathrebu sy'n gynhwysol i bawb.  Fe wnaeth y cydweithrediad ar brosiect byw a’r cynllun cyfnewid adnoddau creadigol gael gwared ar agweddau nawddoglyd tuag at ddylunio cyfranogol ac ymgysylltu â'r cyhoedd, a chaniatáu i'r holl aelodau oedd yn gysylltiedig â’r prosiect gyfrannu'n hyderus at wahanol rannau ohono.

Fideo: Myfyrdodau myfyrwyr ar y prosiect Addysgeg Empathetig

Chwarae a Gemau

Dysgu ac addysgu chwareus mewn Addysg Uwch

Mae dysgu ac addysgu chwareus mewn Addysg Uwch yn golygu bod dysgwyr yn weithredol ac yn mynd ati i gyflawni tasgau gyda chwilfrydedd, creadigrwydd ac yn hapus. Mae bod yn chwareus yn ffordd o feddwl, yn ffordd o fod ac yn barodrwydd i roi cynnig ar rywbeth newydd, cymryd risgiau a rhoi cynnig ar rywbeth anodd lle nad oes sicrwydd o lwyddiant.

Mae cwisiau a chroeseiriau yn enghreifftiau o ddulliau chwareus a all ysgogi dysgwyr, hwyluso rhyngweithio cymdeithasol a bod yn offer asesu ffurfiannol defnyddiol.

Mae dysgu sy’n seiliedig ar gemau yn enghraifft o ddull addysgu chwareus ac mae’n cynnwys chwarae gemau a all wella’r profiad dysgu, ysgogi ac ennyn diddordeb dysgwyr a datblygu sgiliau drwy heriau a thasgau datrys problemau. Mae yna lawer o fathau o gemau fel gemau bwrdd, gemau cardiau, gemau corfforol, gemau digidol/fideo neu gemau bwrdd chwarae rôl (TTRPGs) ac ystafelloedd dianc. Gall yr adnoddau hyn eich helpu i ddatblygu ystafell ddianc:

Creu ystafelloedd dianc deniadol a difyr gyda Xerte

Gwneud ymsefydlu’n hwyl ac yn ddiddorol: Dianc o Labrinth Dysgu Canolog

Mae gemau bwrdd yn helpu myfyrwyr i wneud cysylltiadau rhwng theori ac ymarfer ac maent yn blatfformau rhyngweithiol defnyddiol ar gyfer cyflwyno myfyrwyr i bynciau anodd a chymhleth – yn bennaf oherwydd eu bod yn gwneud y pwnc yn fwy hygyrch a diriaethol. Mae creu gêm newydd ar y cyd â myfyrwyr yn fuddiol neu gallech ofyn iddyn nhw addasu gêm sy’n bodoli eisoes sy’n gysylltiedig â’u disgyblaeth i un neu ragor o 17 Nod Datblygu Cynaliadwy’r Cenhedloedd Unedig.

Mae LEGO SERIOUS PLAY yn fath arall o ddull chwareus a ddechreuodd ym 1996 i fynd i’r afael â heriau mewn cyd-destunau busnes. Mae’r fethodoleg yn hyrwyddo dychymyg, creadigrwydd a chanlyniadau sy’n seiliedig ar atebion. Am ragor o wybodaeth, cyfeiriwch at LEGO_SERIOUS_PLAY_OpenSource_.pdf .

Mae gemeiddio yn gysyniad cysylltiedig, sef arfer o ddefnyddio elfennau dylunio gemau, mecaneg gemau a meddylfryd gemau mewn cyd-destunau nad ydyn nhw’n gemau i ysgogi dysgwyr. Mae’r elfennau sy’n gysylltiedig â gemau (a nodwyd yn yr olwyn tacsonomeg) yn cael eu defnyddio fel strategaeth i ennyn diddordeb dysgwyr a chynyddu mwynhad canfyddedig o ddysgu.

Mae olwyn tacsonomeg (isod) Toda et al (2019) yn dangos y gwahanol elfennau o gemau y gellir eu hymgorffori mewn dysgu; mae’r rhain yn cynnwys adrodd straeon/naratif, cystadleuaeth, amcanion, pwyntiau, gwobrau a byrddau arweinwyr.

Tacsonomeg gemeiddio ar ffurf cylch o liwiau'r enfys. 1. Elfennau prin wedi’u cynrychiolir gan ddiemwnt. 2. Economi wedi’i chynrychioli gan arwydd doler yr Unol Daleithiau. 3. Dewisiadau dan orfodaeth yn cael eu cynrychioli gan arwyddbost. 4. Tebygolrwydd yn cael ei gynrychioli gan ddis. 5. Pwysau amser wedi’i gynrychioli gan oriawr amseru. 6. Bod o dan bwysau wedi’i gynrychioli gan gymeriad dan straen. 7. Cystadleuaeth wedi’i chynrychioli gan ornest freichiau am y cryfaf. 8. Cydweithredu wedi’i gynrychioli gan ysgwyd llaw. 9. Enw da wedi’i gynrychioli gan sêr. 10. Newydd-deb wedi’i gynrychioli gan siâp sy’n nodi disgleirdeb. 11. Adnewyddu wedi’i gynrychioli gan gylch yn llwytho. 12. Pos wedi’i gynrychioli gan ddarnau pos. 13. Amcan wedi’i gynrychioli gan darged. 14. Ymdeimlad wedi’i gynrychioli gan ben yn edrych o’r ochr. 15. Adrodd straeon wedi’i gynrychioli gan swigod siarad. 15. Naratif wedi’i gynrychioli gan lwybr troellog. 16. Cynnydd wedi’i gynrychioli gan fariau llwytho. 17. Lefel wedi’i gynrychioli gan saethau. 18. Pwynt wedi’i gynrychioli gan sgorau rhifiadol. 19. Ystadegau wedi’u cynrychiolir gan nifer o wahanol siartiau bar. 19. Cydnabyddiaeth wedi’i gynrychioli gan dlws. — Syniadau ynghylch gemeiddio trwy dacsonomeg

Ffigur: Tacsonomeg gemeiddio (Toda et al. 2019)

Am ddarlith hirach ar Chwarae mewn Addysg Uwch gan yr Athro Alison James, cliciwch yma .

Neu gwyliwch y fideo byr hwn gan Dr Alyson Lewis i ddysgu am gyfleoedd datblygu proffesiynol eraill a sut gallwch chi gymryd rhan mewn cymuned lewyrchus i ddatblygu eich ymarfer – cliciwch yma.

Ble nesaf?

Ein tri phrif faes ffocws ar gyfer Cynhwysiant: Meithrin Ymdeimlad o Berthyn, Grymuso Myfyrwyr i Gyflawni eu Potensial, a Datblygu Meddylfryd Cynhwysol, yn adran Cynhwysiant y tab Themâu. Mae ystyriaethau cynhwysiant i’w gweld hefyd yn ein ‘Pecyn Cymorth Adnoddau Addysgu’, ar y dudalen nesaf. Dolen i dudalennau pecynnau cymorth eraill.

Hwyrach yr hoffech chi hefyd ystyried Llythrennedd ar gyfer Dysgu, ar y dudalen ganlynol.

Adnoddau a chyfeiriadau ychwanegol.

Hossain, Ataur a Khan, Wasim a Sarkar, Raju. (2024). Empathy In Educational Practices: Perspectives From Higher Education In West Bengal. IOSR Journal of Humanities and Social Science. 29. 1-6

Killingback, C., Tomlinson, A., a Stern, J. (2024). Compassionate pedagogy in higher education: Adolygiad Cwmpasu. Journal of University Teaching and Learning Practice, 21(10). https://10.53761/7yvrw787

Meyers, S. Rowell, B., Wells, M. a Smith, B.C. 2019.Teacher Empathy: A Model of Empathy for Teaching for Student Success. College Teaching: 67: 3, tt160–168

Stratton-Maher, D. 2025. Teaching with empathy: a practical guide for university educators (Ar-lein). Ar gael yn: https://www.timeshighereducation.com/campus/teaching-empathy-practical-guide-university-educators