Cynaliadwyedd: Labordai Byw
Beth yw ‘Labordy Byw’?
Gellir diffinio Labordy Byw fel “…lle y cyfeirir yn ffurfiol at heriau cynaliadwyedd y byd go iawn mewn partneriaethau â rhanddeiliaid. Mae Labordy Byw yn annog cyd-greu a chyd-weithredu trawsnewidiadau drwy ymdrechion trawsddisgyblaethol, dros gyfres o gylchredoedd dysgu, er mwyn datblygu llwyfan profi cynaliadwy o fewn ffiniau daearyddol.”
Mae cysyniad labordai byw wedi’i fewnosod yn eglur yn strategaeth y Brifysgol ‘Ein Dyfodol, Gyda’n Gilydd’.
Pam ddylai myfyrwyr ymgysylltu â ‘Labordy Byw’?
Mae angen i fyfyrwyr ymgysylltu â’r heriau mawr sy’n wynebu cymdeithas yn ogystal â galluogi’r brifysgol i symud tuag at ei uchelgais o fod yn gymdeithasol gyfrifol. Drwy ganiatáu i fyfyrwyr ymgysylltu â labordai byw – rydym yn ceisio eu cysylltu â heriau mawr ac wrth i ni weithio tuag at alluogi prosiectau labordy byw o’r tu hwnt i’n campws bydd ein myfyrwyr ac aelodau o’r staff academaidd hefyd yn gallu ymateb i heriau o’r trydydd sector, diwydiant a grwpiau cymunedol, gan gefnogi ein nod i fod yn Brifysgol gymdeithasol gyfrifol.
Labordai byw
• Awgrymu datrysiadau i broblem go-iawn
• Gallant fod wedi’u fframio o gwmpas o leiaf un o Nodau Datblygu Cynaliadwy.
• Creu newid yn yr amgylchedd(au) byw y gwyddonydd ei hun.
• Defnyddio data meintiol a chymhwyso sydd eisoes yn bodoli a sydd newydd gael ei gynhyrchu, gan fabwysiadu technolegau digidol lle bynnag y bo’n bosibl.
Sut alla i greu ‘Labordy Byw’ yn fy modiwl/sesiwn/rhaglen?
1. Llunio Gweledigaeth Glir
• Diffinio’r diben: cynaliadwyedd, trawsnewid digidol, ymgysylltu dinesig neu ddysgu rhyngddisgyblaethol
• Sicrhau bod hynny’n cyd-fynd â strategaethau sefydliadol (e.e., targedau sero net, ymrwymiadau nodau datblygu cynaliadwy, nodau addysg ddigidol)
• Enghraifft: Mae Labordy Byw Prifysgol Leeds yn canolbwyntio ar sero net, bioamrywiaeth ac ansawdd yr aer
2. Dod o hyd i Asedau a Chyfleoedd y Campws
• Defnyddio’r campws fel man profi: adeiladau, systemau ynni, mannau gwyrdd, seilwaith digidol
• Archwilio’r data sydd ar gael (e.e. y defnydd o ynni, patrymau trafnidiaeth, bioamrywiaeth)
• Enghraifft: Mae Prifysgol Greenwich yn cynnig mynediad at ddata ar y defnydd o gyfleustodau a bywyd gwyllt i brosiectau myfyrwyr
3. Meithrin Partneriaethau a Llywodraethu
• Creu grŵp llywio gyda staff academaidd, ystadau, TG, myfyrwyr a phartneriaid allanol
• Cynnwys rhanddeiliaid cymunedol ar gyfer ymgysylltu dinesig
• Enghraifft: Mae Prifysgol Manceinion yn cyfuno myfyrwyr yn rhan o brosiectau cynaliadwyedd ledled y ddinas megis Coridor Ffordd Rhydychen
4. Dylunio Fframwaith y Labordy Byw
• Dewis model: labordai thematig (e.e. bioamrywiaeth, arloesi digidol) hybiau rhyngddisgyblaethol neu labordai sy’n rhan gyfannol o'r cwricwlwm
• Diffinio rolau, cyfrifoldebau a ffynonellau cyllido
• Enghraifft: Mae Prifysgol Surrey yn cynnal Hyb Arloesi Cynaliadwyedd gyda phartneriaid cymunedol a diwydiannol
5. Lansio Prosiectau Peilot
• Dechreuwch gyda mentrau bach, gweladwy: Cynaliadwyedd: archwiliadau gwastraff bwyd, mapio bioamrywiaeth
o Ymgysylltu â’r Gymuned: astudiaethau trafnidiaeth leol, arolygon effaith gymdeithasol
o Arloesedd digidol: technoleg yr economi gylchol, mannau dysgu ymdrochol
• Enghraifft: Mae Prifysgol Lerpwl wedi creu labordy economi gylchol gan ddefnyddio gwastraff plastig ar gyfer argraffu 3D
6. Integreiddio i Addysgu a Dysgu
• Ymgorffori prosiectau’r labordy byw i fodiwlau, traethodau hir, a gweithgareddau cydgwricwlaidd
• Defnyddio data amser real a systemau ar y campws a dysgu drwy brofiad
• Enghraifft: Mae Prifysgol Heriot-Watt yn cefnogi cynaliadwyedd ar brosiectau lefel gradd ar draws disgyblaethau
7. Gwerthuso a rhannu effaith
• Olrhain metrigau: ymgysylltu â myfyrwyr, deilliannau cynaliadwyedd, effaith gymunedol
• Cyhoeddi canfyddiadau a rhannu astudiaethau achos
• Enghraifft: Mae Prifysgol Caeredin yn defnyddio Labordai Byw i ddylanwadu ar benderfyniadau polisi ac am y seilwaith
8. Graddfa a Sefydliadu
• Ehangu prosiectau llwyddiannus ar draws adrannau a champysau
• Sicrhau cyllid hirdymor a’i ymgorffori i gynllunio strategol
• Enghraifft: Mae Prifysgol Queen’s Belfast yn integreiddio Labordai Byw yn ei haddysg ar gyfer y fframwaith datblygu cynaliadwy
Astudiaethau Achos Labordy Byw ym Mhrifysgol Caerdydd
Os hoffech chi gyfrannu astudiaeth achos labordy byw at y pecyn cymorth, cysylltwch â barrittl@caerdydd.ac.uk
Dolenni:
Key elements of Living Labs Open University
Examples of past Living Labs Projects from Edinburgh